Lektorium

Przygotowanie do kapłaństwa w Seminarium Duchownym ma charakter wyższych studiów filozoficzno-teologicznych, w związku z tymistotną rolę w tym przygotowaniu odgrywa seminaryjny księgozbiór. Biblioteka Seminarium Duchownego w Tarnowie gromadziła swoje zasoby przez blisko 200 lat. Jej początkiem były zbiory biblioteki Tarnowskiej Kapituły Kolegiackiej, a od 1786 r. Katedralnej oraz zbiory biblioteki Opactwa Tynieckiego, którego księgozbiór po rozwiązaniu opactwa w 1817 r. znalazł się w większości w Tarnowie.

U początków istnienia biblioteki stoi ks. Andrzej Rainer, pełniący w latach 1822-1834 funkcję rektora Seminarium. Ks. Rainer zgromadził księgozbiór liczący na początku kilkadziesiąt pozycji. Wszystkie zostały wpisane do księgi inwentarzowej księgozbioru pod nazwą Consignatio. Powiększanie zbiorów komplikowały trudności lokalowe, gdyż Seminarium mieściło się w poklasztornym budynku w Bochni. Sytuacji nie zmieniło nawet przeniesienie Seminarium do Tarnowa, do zabudowań klasztornych oo. bernardynów, Fundacji Barbary i Pawła Karola Sanguszków. Ograniczenia lokalowe nie pozwalały na zwiększanie zasobów bibliotecznych.

Z chwilą otwarcia pełnego Seminarium w 1838 r., w nowo wybudowanym gmachu znalazło się miejsce na zgromadzone do tej pory książki. W 1857 r. opracowano pierwszy, napisany w języku niemieckim, katalog, który potwierdzał istnienie 2158 woluminów.

Pod koniec XIX w. biblioteka powiększała swe zbiory dzięki darom i testamentom przełożonych lub profesorów Seminarium. Poza darami autorskimi (profesorowie parali się twórczością teologiczną) niektórzy kapłani ofiarowali bibliotece swoje księgozbiory w całości lub częściowo (np. ks. Marcin Leśniak ofiarował 988 dzieł z prywatnych zbiorów, a ks. A. Siedlecki 142 książki oprawne w skórę). Wobec braku funduszów potrzebnych na zakup nowych pozycji, książki z darów i testamentów były prawie jedynym sposobem pomnażania inwentarza seminaryjnej biblioteki. Istniała wprawdzie kwota wpływająca systematycznie na potrzeby biblioteki - pochodząca z fundacji ks. Rainera - przeznaczona na zakup książek teologicznych. Była to jednak suma niewielka. Niemniej jednak księgozbiór stale był pomnażany, tak iż w 1886 r. odnotowano 4004 woluminy.

Zespół biblioteczny

Czasy swojej świetności przeżywała biblioteka za rektoratu ks. Józefa Bąby. Ten gruntownie wykształcony kapłan, erudyta i znawca sztuki pragnął jej powiększenia, gdyż stan, jaki zastał, nie odpowiadał już potrzebom alumnów. Stąd też wykorzystywał wszelkie możliwości i okazje, by powiększać księgozbiór. Czynił to zawsze z wielkim znawstwem. Kupował dzieła poważne i wartościowe. Wzbogacał zbiory o dzieła zagraniczne. Fundusze uzyskiwał z rozmaitych źródeł, m.in. wystarał się u Namiestnictwa o przyznanie stałej kwoty na zakup książek dla seminaryjnej biblioteki. W 1894 r. uzyskał zezwolenie Ministerstwa Wyznań i Oświecenia na wyasygnowanie z Funduszu Religijnego 100 zł reńskich na zakupienie książek i pokrycie kosztów związanych z oprawą zniszczonych dzieł teologicznych. Dla właściwego funkcjonowania biblioteki całość księgozbioru podzielił na 21 działów tematycznych, opracowując dla nich jednocześnie dwa katalogi. W ten sposób - na nowo - została zinwentaryzowana biblioteka, która liczyła w 1892 r. 4601 jednostek bibliotecznych. W roku 1893 biblioteka kapitulna - za sprawą ks. Bąby - przekazała bibliotece seminaryjnej 437 dzieł. Wśród nich znalazło się m.in. 16 inkunabułów, jeden rękopis i liczne starodruki. Kiedy w 1904 r. ks. J. Bąba odchodził z rektorstwa, zbiory biblioteczne wynosiły 5774 woluminów. Z jego inicjatywy powstała w 1889 r. pierwsza czytelnia biblioteczna. Chodziło o to, aby klerycy mieli łatwiejszy i praktyczniejszy dostęp do książek. Ściany czytelni zdobiły mapy: Europy, Diecezji Tarnowskiej oraz Galicji Zachodniej.

Poświęcenie lektorium

Wielki wkład w rozwój biblioteki wniósł również ks. Stanisław Dutkiewicz, który powiększył jej zbiory o 1354 woluminy. On też - kontynuując zamysł unowocześnienia biblioteki - postarał się, aby księgozbiór znalazł swoje godne miejsce. Magazyny biblioteczne przeniesione zostały więc z mrocznych pomieszczeń do widnej, przestronnej sali na pierwszym piętrze, tuż obok kaplicy. Zbiory powiększali nadal prywatni donatorzy, a także kapituła katedralna oraz księża przeznaczający w testamencie swoje prywatne księgozbiory dla Seminarium. W okresie II wojny światowej, kiedy gmach Seminarium został zajęty przez okupanta, biblioteka znalazła schronienie u księży filipinów.

Zbiory biblioteczne przeniesiono do Seminarium tuż po wojnie. Nad ich fachowym uporządkowaniem czuwał niestrudzony ks. Józef Brudz. On też zapoczątkował systematyczną prenumeratę czasopism krajowych i zagranicznych. Od 1962 aż do 1991 roku dyrektorem biblioteki był ks. Adam Nowak, profesor historii Kościoła w Seminarium Duchownym w Tarnowie. Odbył gruntowne studia z zakresu bibliotekoznawstwa. Dzięki temu zbiory biblioteczne gromadzone były z wielką fachowością i znawstwem. Dbał o systematyczne powiększanie księgozbioru poprzez zakup nowości wydawniczych krajowych i zagranicznych. Niezwykłym pietyzmem otaczał rękopisy i stare druki, organizując fundusze na ich konserwację i właściwe przechowywanie. Bez wątpienia był pierwszym dyrektorem biblioteki tak gruntownie przygotowanym do tej pracy.

W roku 1968 oddano do użytku lektorium - czytelnię na kilkadziesiąt miejsc, mieszczącą także księgozbiór podręczny: słowniki, encyklopedie, książki specjalistyczne z dziedziny teologii i filozofii. Uroczystego poświęcenia lektorium dokonał Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński.

Biblioteka Seminarium Duchownego w Tarnowie posiada także czytelnię Starych Druków. Zbiory obejmują inkunabuły oraz starodruki. Zabytki sztuki drukarskiej pochodzą ze znamienitych oficyn wydawniczych z terenu Niemiec, Szwajcarii a także i Polski. Zaś zabytkowy księgozbiór w znakomitej swej większości związany jest pochodzeniem z biblioteką opactwa oo. benedyktynów w Tyńcu. Wiele starych ksiąg pochodzi także z bibliotek parafialnych z terenu diecezji, np. Wojnicza, Biecza, Czchowa i Pilzna. Kolekcję zabytków piśmiennictwa otwierają rękopisy: Statuty Biskupa Nankera z XIV w., Nowy Testament w języku morawskim z II poł. XV w. oraz Graduał Dies irae datowany na I połowę wieku XVI. Biblioteka posiada zbiór 146 inkunabułów (19 z nich to unikaty na skalę ogólnopolską, zaś 2 na skalę europejską), pochodzących w większości z zasobów biblioteki tynieckiej.

Najstarsze zbiory

Znakomitą większość stanowią druki pochodzące z XVI-XVIII wieku i mające charakter teologiczny. Wśród renesansowych druków biblioteka Seminarium posiada także Biblię Brzeską, Biblię Leopolity oraz Biblię w tłumaczeniu ks. J. Wujka. Historiografię XVI-wieczną reprezentują w zbiorach: Chronica Polonorum Macieja z Miechowa (1521), Kronika wszystkiego świata [...] Marcina Bielskiego (1551), De origine et rebus gestis Polonorum libri XXX Marcina Kromera (1588), a także dzieła Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Stanisława Orzechowskiego, Piotra Skargi i wiele innych. Zbiory starych druków dadzą się ująć w cztery działy: teologia, prawo, filozofia i sztuki wyzwolone.

W latach 1991- 2001 dyrektorem biblioteki był ks. Antoni Żurek. W tym czasie lektorium zostało powiększone o czytelnię czasopism, w bibliotece pojawiły się komputery i rozpoczęto elektroniczne katalogowanie zbiorów, udostępniając je czytelnikom w programie MAK. Idąc w ślady swojego poprzednika, ks. Żurek troszczył się o zakup nowości i zdobywał fundusze na konserwację kolejnych starodruków.

Każdego roku Biblioteka systematycznie powiększa swoje zbiory. Czyni to nadal dwiema drogami: przez zakup nowych książek oraz przez dary i testamentowe zapisy kapłanów Diecezji Tarnowskiej. Gromadzenie zbiorów dostosowane jest do charakteru działalności naukowo-dydaktycznej uczelni teologicznej. Księgozbiór biblioteki liczy obecnie ponad 100 tysięcy woluminów, z czego ponad 6 tysięcy to zbiory specjalne. W Seminarium istnieje także oddzielna biblioteka humanistyczna, licząca obecnie około 6 tysięcy jednostek bibliotecznych, pochodzących głównie z daru ks. prof Zbigniewa Adamka, jak również ks. prof. Michała Hellera.

Zgromadzone są w niej przede wszystkim dzieła literatury pięknej, polskiej i obcej, książki z historii i teorii literatury, językoznawstwa, a także z teatrologii i filmologii. Zgromadzony w murach Seminarium Duchownego w Tarnowie zbiór woluminów stanowi solidny warsztat pracy naukowej i dydaktycznej. Obecnie służy nie tylko alumnom, ale także studentom świeckim studiującym na Wydziale Teologicznym w Tarnowie Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie.